مقاله و مبانی نظری مفهوم سازگاری و مهارت‌‌‌‌های ارتباطی ,

menuordersearch
academixfile.ir

توضیحات

مبانی نظری و پیشینه پژوهش مفهوم سازگاری و مهارت‌‌‌‌های ارتباطی

در قالب word, ودر 44 صفحه و قابل ویرایش

 

 

 

مبانی نظری
2-3 مفهوم سازگاری
  برای مفهوم سازگاری تعاریف متعددی از سوی اندیشمندان روان شناسی و جامعه شناسان ارائه شده است. سازگاری به طور کلی رابطه ای است که هر ارگانیسم نسبت به وضع موجود با محیط خود برقرار می¬سازد. ( افشار نیکان، 1381).
از جمله مفاهیم و اصطلاحات مرتبط با سازگاری، اصطلاح "بهداشت" یا "سلامت " است. سازمان بهداشت جهانی (WHO)، سلامت یا بهداشت را تحت عنوان "سلانت بدنی، روانی و اجتماعی و عدم وجود بیماری وضعف" تعریف می‌کند (سیمن، 1989؛ به نقل از سامانی، 1381). با این تعریف می‌توان سلامت یا بهداشت را حالتی بهینه از سازگاری دانست. بدین لحاظ می‌توان کیفیت‌‌‌‌های متفاوتی از سازگاری را در افراد متصور شد،که این کیفیت ها در قالب شاخص‌‌‌‌های مختلفی همانند عملکرد تحصیلی، سطح فشار روانی، عزت نفس، کفایت اجتماعی، اختلالات عاطفی و توانایی ذهنی و روانی مورد ملاحظه قرار می‌گیرند. در بررسی‌‌‌‌های مختلف از شاخص ها و مؤلفه‌‌‌‌های متفاوتی جهت ارزیابی میزان سازگاری استفاده شده که جدول 2-1 نشانگر نمونه ای از این شاخص ها در مطالعات مختلف است.

مبانی نظری
2-3 مفهوم سازگاری
  برای مفهوم سازگاری تعاریف متعددی از سوی اندیشمندان روان شناسی و جامعه شناسان ارائه شده است. سازگاری به طور کلی رابطه ای است که هر ارگانیسم نسبت به وضع موجود با محیط خود برقرار می¬سازد. ( افشار نیکان، 1381).
از جمله مفاهیم و اصطلاحات مرتبط با سازگاری، اصطلاح "بهداشت" یا "سلامت " است. سازمان بهداشت جهانی (WHO)، سلامت یا بهداشت را تحت عنوان "سلانت بدنی، روانی و اجتماعی و عدم وجود بیماری وضعف" تعریف می‌کند (سیمن، 1989؛ به نقل از سامانی، 1381). با این تعریف می‌توان سلامت یا بهداشت را حالتی بهینه از سازگاری دانست. بدین لحاظ می‌توان کیفیت‌‌‌‌های متفاوتی از سازگاری را در افراد متصور شد،که این کیفیت ها در قالب شاخص‌‌‌‌های مختلفی همانند عملکرد تحصیلی، سطح فشار روانی، عزت نفس، کفایت اجتماعی، اختلالات عاطفی و توانایی ذهنی و روانی مورد ملاحظه قرار می‌گیرند. در بررسی‌‌‌‌های مختلف از شاخص ها و مؤلفه‌‌‌‌های متفاوتی جهت ارزیابی میزان سازگاری استفاده شده که جدول 2-1 نشانگر نمونه ای از این شاخص ها در مطالعات مختلف است.


2-4 انواع سازگاری
در ادامه به بیان مفاهیم سازگاری عاطفی، اجتماعی و آموزشی پرداخته می‌شود و هر یک را به طور جداگانه بررسی خواهد شد:
2-4-1 سازگاری عاطفی
یکی از اهداف ارزشمند در زندگی، رسیدن به رشد عاطفی است و این معمولا به ازای یک عمر وقت می‌گیرد. انسانی که از نظر عاطفی به رشد رسیده است که:
- درایجاد رضایت و اثبات وفاداری تواناست .
- از ایجاد رضایت برای دیگران بیشتر لذت می‌برد تا کسب رضایت برای خود.
- در چنین روابطی به همان گونه که موجب رضایت دیگران می‌شود، خود نیز به خشنودی می‌رسد.
- در یادگیری تواناست و از اشتباهات خود برای موفقیت‌‌‌‌های بعدی درس می‌گیرد.
- از اوقات فراغت خود ساعتی می‌آفریند و آن را صرف فعالیت هایی مانند توجه به پیشرفت اطلاعات، امور خانواده و جامعه اش می‌کند. رشد عاطفی مثل هر نوع دیگری از کمال، آرمانی است که هر کس و می‌تواند گام به گام به آن نزدیک شود (وایتزمن1 و همکاران، به نقل از ساقی1387).
احساسات و عواطف نوجوان متغیر و متعدد است و به سادگی قابل پیش بینی نیست، نوجوان قادر است احساسات و عواطف واقعی خود را مخفی کند و علیرغم احساس خویش رفتار دیگری را بروز دهد چنین حالتی برقراری ارتباط و تعامل نوجوان را مشکل تر می‌سازد. از عواطف متداول بین نوجوانان می‌توان ترس، خشم، دوستی و محبت را نام برد ترس بر اثر مواجهه با خطر‌‌‌‌های ناگهانی و غیر منتظره که فرد آمادگی دفاع از آن را ندارد حاصل می‌شود. نوجوان در آستانه بلوغ بیش ترین ترس را از مسائل مربوط به تغییرات جسمانی_ روانی دارد. از این رو آگاهی والدین به تغییرات جسمی و روانی دوره نوجوانی و اقدام به موقع‌ آنها، در سازگاری عاطفی نوجوانان می‌تواند مؤثر افتد. خشم نیز بر اثر برخورد نوجوان با مانعی که بر سر سلب آزادی، ممانعت از استقلال، نرسیدن به هدف تبعیض، محرومیت، شکست، سرزنش و انتقاد و دخالت‌‌‌‌های بی جای والدین بوجود می‌آید. دوستی و محبت خانواده نیز برای رشد عواطف در هر دوره و مخصوصا در نوجوانی اهمیت فراوان دارد و چنانچه نوجوان از آن محروم باشد، تعادل روانی اش مختل می‌گردد و عواقب نامطلوبی از جمله انحرافات اخلاقی را موجب می‌شود. بزهکاری نوجوان به عوامل اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی بستگی دارد و شیوع آن در پسران بیشتر از دختران است. بزهکاری نوجوانان که یک اختلال عاطفی – اجتماعی به حساب می‌آید، اقدام عملی است که نوجوان را ارضا می‌کند ولی مورد پسند جامعه نیست، علل وقوع بزهکاری بسیار متعدد است. از آن جمله می‌توان احساس ناامنی و طرد شدن، محرومیت از دوستی و محبت، احساس حقارت در خانه و مدرسه، رفتار‌‌‌‌های نامناسب والدین و اختلافات خانوادگی، حسادت شدید نسبت به خواهران و برادران، احساس گناه و فقر اقتصادی را نام برد (احمدوند، 1376 به نقل از زارع مقدم،1385).
بنابراین سازگاری عاطفی نوجوانان به پرورش و رشد صحیح عواطف آنان بستگی دارد و در این مورد والدین نقش اصلی را به عهده دارند تا به نیاز‌‌‌‌های عاطفی آنان رسیدگی و آنان را از سردرگمی و انحرافات روحی و عاطفی اگاه سازد و از جمله راه‌‌‌‌های حل مسائل و مشکلات عاطفی 1- تغییر ذهنیت شخص 2-تغییر محیط و یا 3- تغییر هر دو است. که در مرحله نخست، پس از تشخیص مشکل، باید سهم فرد را در بوجود آمدن مسئله مشخص کرد و سپس گام‌‌‌‌های لازم به سوی تغییر طرز فکر و احساس فرد را برداشت. در مرحله دوم، ممکن است بتوان تغییراتی در محیط بوجود آورد مثلاً به کلاس یا گروهی دیگر پیوست، دوستان تازه ای یافت و به علاقه مندی‌‌‌‌های جدید پرداخت. در مرحله سوم، که معمولاً بهترین راه هم هست، ترکیبی از این دواست یعنی ایجادتغییرات در فرد و محیط (ناهیدپور، 1382 به نقل از صلیبی و احمدي،1392 ).

2-4-2 سازگاری اجتماعی
انسان محصول اجتماع(خانواده، مدرسه و...) است که تحت تأثیر نظام ها و فرهنگ جامعه خود قرار دارد و سازگاری او یک سازگاری اجتماعی است و در چنین شرایطی است که باید نیاز‌‌‌‌های خود را برآورده سازد و آرامش و تعادل خود را حفظ کند. سازگاری اجتماعی به وضعیتی اطلاق می‌شود که افراد رفتار خود را به تدریج از روی عمد یا غیرعمد تعدیل می‌کنند تا با فرهنگ موجود سازگاری نمایند، مانند رعایت عادت و عرف و یا تقلید (جوان شیخی،1380 به نقل از میرویسی،1385).
سازگاری اجتماعی انعکاسی از تعادل فرد با دیگران، رضایت از نقش‌‌‌‌های خود و نحوه عملکرد در نقش هاست که به احتمال زیاد تحت تأثیر فرهنگ و انتظارات خانواده قرار دارد و معمولاً در اصطلاحات نقش اجتماعی، عملکرد نقش، درگیر شدن با دیگران و رضایت با نقش‌‌‌‌های متفاوت مفهوم سازی شده است (رخ فرد، 1387 به نقل از صلیبی و احمدي،1392).
گاه واژه‌‌‌‌های اجتماعی شدن، جامعه پذیری، شایستگی اجتماعی و رفتار جامعه پسند، مترادف با سازگاری اجتماعی است. اجتماعی شدن فرایندی است که فرد از طریق آن قالبها، ارزش ها و رفتار‌‌‌‌های مورد نظر فرهنگ و جامعه خود را می‌آموزد (ماسن1 و همکاران ،1384).
از نکات مشترک در همه تحقیقات و نظریه‌‌‌‌های روانی- اجتماعی این فرضیه است که نوجوانان ناسازگار متعلق به خانواده هایی هستند که الگوی رفتار غلط، نظام ارزشی نادرست و ناهمگن و عملکرد‌‌‌‌های مناسب از ویژگی‌‌‌‌های آنها است، تنش ها و فشار‌‌‌‌های درونی این خانواده خود محیط اجتماعی نامطلوبی را ایجاد می‌کنند که ارضای نیاز‌‌‌‌های نوجوانان را در جمع خانوادگی دشوار می‌سازند و آنان را بر می‌انگیزد تا برای ارضای نیاز‌‌‌‌های خود مکان ها و موقعیت‌‌‌‌های دیگر را جست و جو کنند (نوابی نژاد، احمدی و اعتمادی، 1380).
سازگاری آموزشی
بعد از خانواده محیط آموزشی در رفتار، کردار و دگرگونی عواطف نوجوانان نقش به سزایی ایفا می‌کند. حس همکاری، آداب معاشرت، رعایت نظم و ترتیب، از خود گذشتگی، احترام به حقوق دیگران و حل مسائل و مشکلات که اصول و پایه‌‌‌‌های زندگی بر آنها بنا شده است را نوجوانان می‌توانند در مدرسه بیاموزند. از جمله مسائل و مشکلاتی که نوجوانان در دوره دبیرستان با آن مواجه هستند. تطبیق آنها با محیط دبیرستان، قوانین و دروس و معلمین است. میزان جمعیت کلاس و یا مدرسه، وضع اقتصادی_اجتماعی خانواده، مدیران و معلمان کم توجه، دوستان ناباب، قوانین و ضوابط خشک، اتخاذ تصمیم در مورد ادامه تحصیل و یا اشتغال به کار بعد از دبیرستان، هر یک می‌تواند در رفتار و کردار نوجوانان مؤثر باشند و مشکلاتی را ایجاد کند (افشار نیاکان، 1381).

 


2-5 مهارت‌‌‌‌های ارتباطی
مهارت‌‌‌‌های ارتباطی به منزله آن دسته از مهارتهایی هستند که به واسطه آنها افراد می‌توانند در گیر تعامل‌‌‌‌های بین فردی و فرایند ارتباط شوند؛ یعنی فرایندی که افراد در طی آن، اطلاعات، افکار و احساس‌‌‌‌های خود را از طریق مبادله کلامی و غیر کلامی با یکدیگر در میان می‌گذارند (هارجی، ساندرز، و دیکسون،1386). این مهارتها مشتمل بر مهارت‌‌‌‌های فرعی یا خرده مهارت‌‌‌‌های مربوط به "درک پیام‌‌‌‌های کلامی و غیر کلامی"، " نظم دهی به هیجانها"، " گوش دادن"، "بینش نسبت به فرایند ارتباط" و " قاطعیت در ارتباط" است که اساس مهارت‌‌‌‌های ارتباطی را تشکیل می‌دهند. این مهارتها از چنان اهمیتی برخوردارند که نارسایی آنها با احساس تنهایی، اضطراب اجتماعی، ناسازگاری اجتماعی، افسردگی، عزت نفس پایین و عدم موفقیت‌‌‌‌های شغلی و تحصیلی همراه است (حسین چاری و فداکار،1384).
در واقع مهارت‌‌‌‌های ارتباطی به رفتارهایی اطلاق میشود که به فرد کمک میکند عواطف و نیاز‌‌‌‌های خود را به درستی بیان کند و به اهداف بین فردی دست یابد. این مهارتها شامل مواردی است که در ذیل به آنها پرداخته میگردد.
2-5-1 مهارت گوش کردن
از ميان مهارتهاي گوناگون ارتباطی، گوش کردن يکي از مهم-ترين مهارتهايي است که با پرورش آن ميتوان کارايي خود را در تمامي مراحل زندگي به ويژه دوران تحصيل افزايش داد، ضمناً اين مهارت يکي از مشکلترين مهارتهاست.
گوش دادن تعهدي براي فهميدن و رسيدن به درک همدلانه است؛ اصطلاح «گوش دادن» در برخوردهاي اجتماعي به دو معنا به کار مي-رود يکي از آنها اشاره به گوش دادن آشکار دارد که گوش دادن فعال ناميده ميشود. انسان وقتي فعالانه گوش ميدهد که رفتارهايي انجام دهد که حاکي از توجه او به طرف مقابل است. دومين معناي گوش دادن به فرايند شناختي جذب اطلاعات اشاره دارد. در اين تعبير گوش دادن نشانه رفتارهاي آشکار شنونده نيست بلکه به جنبههاي نهفته رفتارهاي او اطلاق ميشود. براي مثال ممکن است به طور پنهاني بي آنکه علامتي دال بر توجه به ديگران از خودمان نشان دهد به صحبتهاي آنان گوش دهد. گوش دادن منفعلانه به همين گوش دادن گفته ميشود(البرتی و امونز، 1374 ).
2-5-2 مهارت ابراز وجود
ابراز وجود یعنی حمایت نمودن از حق و عقیده خود، بدون این که به حق و عقیده دیگران تجاوزی شود(شلینگ، 1386). ژوزف و ولپی ابراز وجود را اینگونه تعریف میکند: ابراز مناسب هرگونه هیجانی نسبت به طرف مقابل بدون احساس اضطراب. بنابراین افرادی که در موقعیت‌‌‌‌های میان فردی منفعل یا پرخاشگر هستند، مورد‌‌‌‌های مناسبی برای جرأت آموزی تلقی نمی‌شوند.
جرأت آموزی، برای اغلب اضطراب‌‌‌‌های مربوط به تعامل‌‌‌‌های میان فردی یک درمان انتخابی محسوب می‌شود. از جمله مورد‌‌‌‌های مناسب برای جرات آموزی این تیپ افراد هستند: کسانی که می‌ترسند از سرویس بد یک رستوران شکایت کنند، چون نگران هستند که احساسات گارسون جریحه دار شود؛ افرادی که نمی‌توانند موقعیت اجتماعی کسالت آور را ترک کنند، چون میترسند نمک نشناس تلقی شوند؛ آنهایی که نمیتوانند عقاید خود را ابراز کنند، زیرا میترسند دیگران از آنها خوششان نیاید؛ کسانی که می‌ترسند به استادان یا مظاهر قدرت بگویند که دوست ندارند منتظر بمانند، زیرا می‌ترسند این مظاهر قدرت عصبانی شوند؛ افرادی که نمیتوانند افزایش حقوق یا نمره بالاتری را درخواست کنند، زیرا احساس حقارت می‌کنند، و کسانی که به خاطر ترس از باختن نمی‌توانند در بازی‌‌‌‌های رقابتی شرکت جویند (پروچاسکا، 1389). ابراز وجود کردن برابری میان انسانها را افزایش میدهد، به فرد امکان میدهد تا به سود خود اقدامی صورت دهد و بدون اضطراب بی دلیل روی پای خود بایستد و احساسات خود را صادقانه و با خیالی راحت ابراز کند، به فرد امکان می-دهد که بدون ضایع کردن حقوق دیگران، حقوق خود را به دست آورد (البرتی و امونز، 1374 ).

2-5-3 ویژگی‌‌‌‌های افراد دارای مهارت ابزار وجود
هربرت و جین معتقد است که، فردی که ابراز وجود می‌کند دارای چهار ویژگی برجسته زیر است:
1- او در ابراز وجود آزاد است و آن را با گفتار واعمال خود نشان می‌دهد.
2- او با تمام مردم در کلیه سطوح ارتباط بر قرار می‌کند. این ارتباط همیشه، صریح، مستقیم، صادقانه و مناسب است.
3- او نسبت به زندگی روش فعالانه ای دارد، برخلاف شخص منفعل که در انتظار اتفاقات می‌نشیند، او اتفاقات را می‌سازد.
4- او به طریقی که شایسته میداند عمل میکند (هربرت و جین بر، 1387).
آموزش مهارت‌‌‌‌های ارتباطی
انسانها هر روز به گونه‌‌‌‌های مختلف با هم در ارتباطند تا اندیشهها، احساسات و تمایلات خود را به یکدیگرمنتقل کنند، میزان علاقه و احترام خود را نشان دهند و رنج، اندوه، شادمانی، خرسندی، شک و دودلی خود را با دیگران در میان بگذارند. هر نوع ارتباط اعم از ساده و پیچیده، عمدی و یا غیر عمدی، کلی یا طرح شده برای یک منظور خاص، فعال یا غیرفعال، عمدهترین وسیله برای دستیابی به نتایج مثبت و ارضای نیازها و تحقق بخشیدن به آرزو‌‌‌‌های افراد است. مهارت‌‌‌‌های ارتباطی بیانگر میزان توانایی و اعتماد به نفس افراد بوده، همچنین باعث افزایش میزان احترام و ارزش آنها نزد دیگران میشود (کول، 1379 به نقل از ميرمحمد صادقي،1383).
مهارت‌‌‌‌های ارتباطی، توانایی اختصاصی به شمار میآیند. این مهارتها برای ایجاد رابطه ضروری هستند، به طوری که انسان می-تواند با استفاده از آنها در زمان انتقال پیام به شخص دیگر به شکلی کامل و کافی عمل کنند، بنابراین درمانگر باید به ارزیابی رفتار بپردازد، یعنی موقعیتها، مهارتها و یا نقص‌‌‌‌های مهارتی را که پیوسته به مشکلات ارتباطی زوجها مربوط هستند تعیین کند. هدف برنامه‌‌‌‌های مهارت آموزی، هم افزایش عملکرد مربوط به تکلیف است و هم بر افزایش کفایت عمومی انسان در موقعیت‌‌‌‌های مختلف زندگی توجه مینماید (برنشتاین ،1387 به نقل از مستقیمی و شفیع آبادی،1391).

 

نظرات کاربران
*نام و نام خانوادگی
* پست الکترونیک
* متن پیام

بستن
*نام و نام خانوادگی
* پست الکترونیک
* متن پیام

0 نظر

ما را در شبکه‌‌‌‌های اجتماعی دنبال کنید

whatsuptelegrammailpinterest
logo

استان: کردستان، شهرستان : سقز، بخش : مرکزی، روستا: سرا، روستا: مرخز، محله: مرخز، خیابان (ورودی اصلی)، کوچه ((حسین محمدی))، پلاک: 0.0، طبقه: همکف،
شماره تماس:: 09189763156